Śladami bytomskich Piastów: spacer odsłonił średniowieczne początki miasta

Średniowieczny Bytom kryje więcej tajemnic, niż mogłoby się wydawać - a sobotni spacer pokazał je na nowo, prowadząc uczestników przez miejsca związane z Piastami bytomskimi i ich polityką, która ukształtowała miasto na przełomie XIII i XIV wieku.

Wędrówkę śladami dawnych władców poprowadził bytomski historyk Tomasz Sanecki. Jak przypomniał, rozwój miasta opierał się nie tylko na korzystnym położeniu i złożach galeny, ale też na działaniach Kazimierza bytomskiego, który był odpowiedzialny za szereg kluczowych inwestycji i decyzji politycznych. Wśród nich znalazły się m.in. budowa zamku, wzniesienie murów obronnych oraz fundacja kościoła św. Ducha i szpitala poza obrębem miasta.

Panowanie Kazimierza bytomskiego to okres rozkwitu Bytomia na przełomie XIII i XIV wieku. Pierwszy z Piastów bytomskich zbudował zamek, otoczył miasto murami obronnymi, a także ufundował kościół św. Ducha i szpital poza murami miejskimi oraz lokował wsie na prawie magdeburskim.

Tomasz Sanecki, bytomski historyk

Piastowie bytomscy i ich wpływ na rozwój miasta

Podczas spaceru przypomniano, że Kazimierz bytomski nie ograniczał się do spraw lokalnych. Jego rządy przypadły na czas istotnych napięć politycznych w podzielonej Polsce, a sam książę brał udział w wydarzeniach, które miały znaczenie daleko poza Bytomiem. W 1289 roku złożył hołd królowi Czech Wacławowi II, a w 1292 roku uczestniczył w wyprawie przeciwko Władysławowi Łokietkowi pod Sieradzem.

Prestiż rodu wzmacniały także powiązania rodzinne. Córka Kazimierza, Maria, została żoną króla Węgier Karola Roberta, co - jak podkreślono podczas spaceru - podnosiło znaczenie samego księcia i ziem, którymi władał. To właśnie ten kontekst polityczny i dynastyczny pomaga zrozumieć, dlaczego Bytom mógł rozwijać się tak dynamicznie w średniowieczu.

Kościół Mariacki, Plac Grunwaldzki i św. Duch - najważniejsze punkty trasy

Jednym z pierwszych przystanków był Kościół Mariacki, czyli najstarsza zachowana świątynia w Bytomiu. Uczestnicy mogli zobaczyć portrety księcia Kazimierza bytomskiego oraz jego syna Bolesława toszeckiego, który został arcybiskupem ostrzyhomskim. W kościele opowiedziano też o dziejach tej świątyni, wpływie Piastów bytomskich na losy miasta i przyczynach klątwy nałożonej na Bytom w XIV wieku.

O historii kościoła mówił także Marcin Gad, organista w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Uczestnicy wysłuchali opowieści o dziejach świątyni oraz krótkiego koncertu organowego. Dodatkową atrakcją było wejście schodami pamiętającymi średniowiecze i obejrzenie z bliska jednych z najpiękniejszych organów w mieście. Następnie spacer przeniósł się na Plac Grunwaldzki, gdzie w XIII wieku Kazimierz bytomski wybudował zamek, dziś już nieistniejący, a wciąż budzący zainteresowanie badaczy.

Trasa prowadziła dalej pod kościół pw. św. Ducha, gdzie uczestnicy poznali losy bożogrobców sprowadzonych do Bytomia przez księcia Kazimierza w 1299 roku. Omówiono również wyniki badań archeologicznych prowadzonych przy świątyni. W programie znalazł się też kościół pw. św. Wojciecha, lokowany przez księcia Władysława opolskiego około 1254 roku i pierwotnie pod wezwaniem św. Mikołaja. Podczas remontu odkryto tam groby dziecięce, ozdoby z miedzi i brązu oraz ceramikę datowaną na XIII lub XIV wiek.

Wzgórze św. Małgorzaty i początki Bytomia

Ostatnim przystankiem było Wzgórze św. Małgorzaty, uznawane za kolebkę Bytomia. To miejsce pozwoliło uczestnikom wrócić do samych początków miasta i do historii romańskiej świątyni, której do dziś nie udało się odnaleźć. Ważnym wątkiem był również tajemniczy tympanon Jaksy, od lat przyciągający uwagę pasjonatów lokalnej historii.

Na wzgórzu uczestnicy odwiedzili także XIX-wieczny kościół, zaliczany do najpiękniejszych zabytków sakralnych w mieście. Przypomniano przy tym o badaniach archeologicznych prowadzonych tam już od 1929 roku, które z czasem dołożyły kolejne elementy do opowieści o najstarszych dziejach Bytomia. Spacer pokazał, że średniowieczna historia miasta nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz żywą opowieścią, którą wciąż można odkrywać na nowo.

Dlaczego takie spacery są ważne dla mieszkańców

Dla lokalnej społeczności to nie tylko lekcja historii, ale też okazja do lepszego zrozumienia własnego miasta. Miejsca mijane na co dzień zyskują nowy sens, gdy ich dzieje opowiada przewodnik, a fakty o Piastach bytomskich, średniowiecznych fundacjach i archeologicznych odkryciach zaczynają układać się w spójną całość. Tego typu wydarzenia budują też więź z dziedzictwem, które współtworzy tożsamość Bytomia.

Spacer był jednocześnie częścią szerszego cyklu letnich wycieczek organizowanych w mieście. Wśród przewodników znaleźli się m.in. Teresa Ebis, Małgorzata Janota, Dariusz Pietrucha, Tomasz Sanecki, Marek Wójcik oraz debiutująca Justyna Dziembała-Świrska. Organizatorzy zapowiadają kolejne trasy po Bytomiu, a bilety na dostępne jeszcze spacery tematyczne można kupić na stronie Miasta Gwarków. W sezonie letnim 2026 przewidziano także wyprawy po Tarnowskich Górach, odbywające się w każdą sobotę od 18 lipca do 26 września, z wyjątkiem Gwarków.

Co dalej z letnimi spacerami po regionie

Przed mieszkańcami i turystami jeszcze kolejne trasy, które mają pokazać zarówno architektoniczne perełki, jak i mniej oczywiste miejsca związane z historią Bytomia. To propozycja dla tych, którzy chcą spojrzeć na miasto z innej perspektywy i poznać je krok po kroku, razem z przewodnikiem. Zapowiedzi kolejnych edycji pokazują, że zainteresowanie lokalnym dziedzictwem nie słabnie.

Informacje przekazało Miasta Gwarków we współpracy z Wydziałem Komunikacji Medialnej i Promocji Urzędu Miejskiego w Bytomiu.