Od cechowni do sceny i ścianek: jak Rozbark po kopalni stał się wizytówką Bytomia

Jeszcze nie tak dawno rytm tej części Bytomia wyznaczały szyby i górnicze zmiany. Dziś tereny po dawnej KWK „Rozbark” stały się miejscem, do którego przyjeżdżają goście z całej Europy, by zobaczyć, jak może wyglądać przemiana poprzemysłowej przestrzeni w nowoczesne centrum życia społecznego. W poniedziałek 15 czerwca zrewitalizowany Rozbark odwiedziła delegacja parlamentarzystów z kilkunastu europejskich krajów w ramach wyjazdowego posiedzenia Komisji ds. Kultury Wymiaru Parlamentarnego Inicjatywy Środkowoeuropejskiej.

W programie wizyty studyjnej znalazły się dwa obiekty, które najlepiej pokazują kierunek zmian: Teatr Rozbark działający w dawnej cechowni oraz Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych, urządzone m.in. w budynku maszynowni szybu „Bończyk”. Z gośćmi spotkał się prezydent Bytomia Mariusz Wołosz, który przedstawił przebieg rewitalizacji terenu kopalni - zakładu, który zakończył wydobycie węgla kamiennego w 2004 roku.

Rozbark na mapie europejskiej wizyty studyjnej

Bytom był jednym z przystanków szerszego objazdu po województwie śląskim. Celem spotkań jest pokazanie, jak dawne tereny przemysłowe mogą zmieniać się w przestrzenie wspierające rozwój gospodarczy i odpowiadające na potrzeby społeczne regionu. Organizatorzy podkreślają przy tym, że w takich projektach liczy się nie tylko komercja i biznes - równie istotne są funkcje kulturalne i edukacyjne, które przekładają się na jakość życia mieszkańców oraz tworzą nowe miejsca spotkań i integracji.

Po wizycie w Bytomiu uczestnicy mają zaplanowane kolejne punkty, w tym zarówno obiekty związane z dziedzictwem przemysłowym, jak i nowoczesne instytucje kultury. W harmonogramie znalazły się m.in. Tarnowskie Góry i Katowice.

• Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach
• budynek NOSPR
• Muzeum Śląskie na terenach nieistniejącej KWK „Katowice”
• spacer po Nikiszowcu
• wizyta w Oddziale Muzeum Historii Katowic na Nikiszowcu

Wizytę moderuje Tomasz Głogowski, przewodniczący Delegacji Sejmu i Senatu RP do Inicjatywy Środkowoeuropejskiej (IŚE) oraz Przewodniczący Komisji Kultury senator Piotr Masłowski, wiceprzewodniczący Delegacji Sejmu i Senatu RP do Inicjatywy Środkowoeuropejskiej.

Teatr w cechowni, sport w maszynowni. A to nie koniec zmian

Najbardziej rozpoznawalną częścią przemiany Rozbarku jest adaptacja obiektów kopalnianych do nowych ról. Dawna cechownia, z której przez lata korzystali górnicy, dziś służy mieszkańcom jako siedziba Teatru Rozbark. Z kolei budynek maszynowni szybu „Bończyk” stał się elementem Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych, znanego jako Skarpa Bytom.

Rewitalizacja budynków i terenów po dawnej KWK „Rozbark” jest doskonałym przykładem, jak powinno wyglądać zagospodarowanie pokopalnianych obiektów. Na terenie dawnej kopalni funkcjonuje nie tylko Teatr Rozbark, ale również Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych, a kolejny obiekt – zabytkowy budynek dawnej dyrekcji zostanie również zrewitalizowany. To będzie następny obiekt, który zostanie przywrócony do życia mieszkańcom Rozbarku. Dzisiaj bytomianie mogą już w pełni korzystać z dawnej cechowni, gdzie działa Teatr Rozbark oraz budynku maszynowni „Bończyk”, który jest częścią Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych.

Mariusz Wołosz, prezydent Bytomia

Zapowiedź dotycząca kolejnego etapu prac dotyczy zabytkowego budynku dawnej dyrekcji. Ma on również przejść rewitalizację i zostać przywrócony do użytkowania - tym razem jako następny element odnowionego zespołu pokopalnianego.

Od „Heinitzgrube” do metamorfozy po 2004 roku

Historia KWK „Rozbark”, dawniej „Heinitzgrube”, sięga drugiej połowy XIX wieku. Kopalnię uruchomiono w 1863 roku, a już rok później - w 1864 roku - rozpoczęto drążenie dwóch szybów, które dziś już nie istnieją. Wydobycie węgla kamiennego ruszyło w 1868 roku, a w 1883 roku zakład otrzymał nazwę „Heinitzgrube”, upamiętniającą pierwszego pruskiego ministra górnictwa.

Wraz z rozwojem kopalni powstawały kolejne obiekty, które do dziś stanowią o wyjątkowym charakterze Rozbarku. Budynek administracyjny oraz mur oporowy od strony ul. Chorzowskiej zbudowano w 1886 roku. Z kolei budynek dyrekcji przy ul. Tuwima powstał w 1900 roku. Następnie wybudowano cechownię - dzisiejszy Teatr Rozbark - w 1907 roku, a w 1911 roku budynek maszynowni szybu „Bończyk”, który obecnie jest częścią Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych.

Ważnym momentem w historii zakładu było włączenie do KWK „Rozbark” kopalni „Łagiewniki” w 1971 roku. Ostatni rozdział górniczego wydobycia zamknął się w 2004 roku, gdy 31 lipca wydobyto ostatnią tonę węgla. Od tamtej chwili teren rozpoczął nowy etap - stopniowo przeobrażany w miejsce, które łączy pamięć o przemysłowych korzeniach z nowymi funkcjami dla mieszkańców.

Wizyta delegacji Inicjatywy Środkowoeuropejskiej w Rozbarku to kolejny sygnał, że bytomskie doświadczenia z rewitalizacją są zauważane szerzej niż tylko lokalnie. Dla miasta oznacza to nie tylko promocję, ale też potwierdzenie, że dawne obiekty przemysłowe mogą zyskiwać drugie życie - w kulturze, sporcie i przestrzeni publicznej.