Bytom oddaje górnicze archiwalia do cyfrowego opracowania. Zabrze zeskanuje dziesiątki tomów

Stare szkice szybów, projekty budynków kopalnianych i dokumenty, które przez dekady leżały w teczkach Archiwum Miejskiego, dostaną drugie życie – tym razem w wersji cyfrowej. W poniedziałek 15 czerwca Miasto Bytom i Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu przypieczętowały współpracę, której efektem ma być digitalizacja dziesiątek tomów materiałów związanych z historią lokalnego górnictwa.

List intencyjny oraz umowę o udostępnieniu, digitalizacji i opracowaniu miejskiego zasobu archiwalnego podpisali prezydent Bytomia Mariusz Wołosz oraz Bartłomiej Szewczyk, dyrektor Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Celem jest zabezpieczenie dokumentów, ich profesjonalne opracowanie oraz przygotowanie do późniejszego udostępniania mieszkańcom i badaczom.

Co kryje Archiwum Miejskie: kopalnie, huty, a nawet podpisy Zillmannów

Bytomskie Archiwum Miejskie przechowuje zasób związany nie tylko z górnictwem węgla kamiennego, ale również z wydobyciem rud cynku i ołowiu oraz z zabudową mieszkalną powiązaną z przemysłem. To materiały ważne zarówno dla historyków, jak i dla osób zajmujących się ochroną zabytków poprzemysłowych czy architekturą.

Archiwum Miejskie posiada bogaty zasób archiwalny związany z górnictwem węgla kamiennego oraz rud cynku i ołowiu. W miejskim archiwum znajdują się m.in. oryginalne szkice budynków kopalnianych projektowanych przez słynnych architektów Emila i Georga Zillmannów.

Mariusz Wołosz, prezydent Bytomia

Wśród najmocniej akcentowanych wątków są dokumenty dotyczące „Heinitzgrube”, czyli powojennej KWK „Rozbark”. W archiwum znajdują się także materiały odnoszące się do nieistniejących już wież szybowych po kopalni „Rozbark”, zlikwidowanej w 2004 roku. Osobny, równie cenny segment stanowią archiwalia po dawnej kopalni rud cynku i ołowiu „Neue Bleischarley-Grube” – znanej później jako Zakłady Górnicze im. Juliana Marchlewskiego oraz Zakłady „Orzeł Biały”.

Jak podkreślają przedstawiciele miasta, dokumentacja dotycząca KWK „Rozbark” i „Neue Bleischarley-Grube” należy do najobszerniejszych i najcenniejszych w zasobie. Znajdują się w niej m.in. oryginalne szkice obiektów, które przetrwały do dziś, opatrzone widocznymi podpisami Emila i Georga Zillmannów – projektantów nie tylko przemysłowej infrastruktury, ale też obiektów użyteczności publicznej w Bytomiu.

Lista miejsc i zakładów w dokumentach: od „Centrum” po Elektrociepłownię Szombierki

Zasób, który ma trafić do digitalizacji, obejmuje szerokie spektrum bytomsko-śląskiego przemysłu. W archiwum znajdują się m.in. materiały poświęcone dawnym kopalniom węgla kamiennego: „Powstańców Śląskich”, „Centrum”, „Bobrek”, „Miechowice” oraz „Łagiewniki”. Są też dokumenty kopalni rud cynku i ołowiu „Neue Viktoria” działającej w Dąbrowie Miejskiej oraz „Rococo” w Rozbarku.

To jednak nie koniec. W zbiorach przechowywana jest również dokumentacja dotycząca Elektrociepłowni Szombierki, huty „Bobrek” i „Zygmunt” oraz Karbidowni „Bobrek”. Po uporządkowaniu i zeskanowaniu materiały mają stać się łatwiejsze do przeszukiwania i wykorzystywania w pracy naukowej oraz przy projektach konserwatorskich.

Jak będzie wyglądała digitalizacja i kiedy się zakończy

Współpraca Bytomia z Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu została pomyślana jako kompleksowy proces: od zabezpieczenia materiałów, przez skanowanie, aż po opracowanie techniczne. Miasto podkreśla, że digitalizacja obejmie cały zasób związany z bytomskim górnictwem i ma zostać wykonana bezpłatnie.

Nawiązanie współpracy z Muzeum Górnictwa Węglowego umożliwi bezpłatną digitalizację całego zasobu związanego z bytomskim górnictwem, który po dokładnym opracowaniu i przekazaniu będziemy mogli udostępniać mieszkańcom. Cały proces digitalizacji zgodnie z podpisaną umową zakończy się do końca 2027 roku.

Izabela Wójt, kierownik Archiwum Miejskiego w Bytomiu

Zgodnie z zapisami umowy muzealni specjaliści mają zająć się m.in. użyczeniem i zabezpieczeniem dokumentacji, jej digitalizacją oraz opracowaniem technicznym. Kluczowym efektem ma być dostępność materiałów w dwóch miejscach: w siedzibie Muzeum Górnictwa Węglowego oraz online. Po zakończeniu całego przedsięwzięcia komplet cyfrowej dokumentacji zostanie również przekazany Gminie Bytom.

1. Użyczenie i zabezpieczenie dokumentacji z Archiwum Miejskiego w Bytomiu.
2. Digitalizacja oraz opracowanie techniczne materiałów przez Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.
3. Bezpłatne udostępnienie zasobu w muzeum i przez Internet oraz przekazanie kopii cyfrowej Gminie Bytom.

Cyfrowy dostęp do historii regionu

Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu podkreśla, że projekt wpisuje się w jego podstawowe zadania – gromadzenie, opracowywanie i digitalizację świadectw dziedzictwa górniczego, zarówno materialnych, jak i niematerialnych. W praktyce chodzi nie tylko o dokumenty techniczne, ale też o ochronę pamięci o kulturze górniczej, tradycjach, zwyczajach i obrzędach, które przez lata kształtowały tożsamość rodzin z Bytomia.

Rozpoczęcie współpracy z Bytomiem to kluczowy krok w stronę zabezpieczenia historycznych dokumentów związanych z górnictwem w naszym regionie. Współpraca z Urzędem Miejskim w Bytomiu to przełomowy krok w ratowaniu historii tutejszego przemysłu. Bytomskie kopalnie, takie jak między innymi „Bobrek”, „Rozbark” czy „Szombierki”, ukształtowały całe pokolenia. Dzięki naszemu doświadczeniu i technologii przeniesiemy te unikalne świadectwa przeszłości w cyfrowy wymiar, czyniąc je ogólnodostępnymi dla badaczy i mieszkańców. Wspólnie budujemy cyfrowy pomnik śląskiej tożsamości.

Bartłomiej Szewczyk, dyrektor Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu

Dla Bytomia oznacza to jednocześnie wzmocnienie ochrony dziedzictwa przemysłowego i nowy sposób udostępniania materiałów, które dotąd były dostępne głównie na miejscu i w tradycyjnej formie. Zakończenie prac zaplanowano – zgodnie z umową – do końca 2027 roku, a wtedy archiwalia związane z bytomskim górnictwem mają stać się znacznie bardziej osiągalne dla mieszkańców, badaczy i wszystkich zainteresowanych historią regionu.

• Data podpisania umowy: 15 czerwca
• Strony porozumienia: Miasto Bytom oraz Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu
• Termin zakończenia digitalizacji: do końca 2027 roku
• Dostęp do zasobu: bezpłatnie w siedzibie Muzeum i przez Internet